Kiểm tra hệ thống lái, vô lăng và rotuyn khi mua xe ô tô cũ

Hệ thống lái quyết định chiếc xe có đi đúng hướng bạn muốn hay không, và hư hỏng ở đây vừa ảnh hưởng an toàn vừa gây hao mòn lốp, gầm. Khi mua xe ô tô cũ, bạn có thể tự phát hiện phần lớn dấu hiệu bất thường qua bốn bước: kiểm tra độ rơ vô lăng, đánh lái hết cỡ khi xe đứng yên để nghe tiếng kêu, quan sát thước lái và rotuyn dưới gầm, và cảm nhận xe khi lái thử. Những gì cần đo chính xác như độ rơ rotuyn hay góc đặt bánh xe thì nên để gara hoặc đại lý kiểm tra.

Hệ thống lái gồm những bộ phận nào

• Vô lăng và trục lái: truyền lực từ tay người lái xuống thước lái.
• Thước lái (cơ cấu lái): biến chuyển động quay thành chuyển động ngang để đẩy bánh xe. Phần lớn xe con hiện nay dùng thước lái kiểu bánh răng thanh răng.
• Trợ lực lái: trợ lực dầu (thủy lực), trợ lực điện thủy lực hoặc trợ lực điện. Xe đời mới phổ biến trợ lực điện; nhiều xe đời cũ, xe bán tải và SUV khung gầm rời từng dùng trợ lực dầu.
• Rotuyn lái (đầu thanh giằng): khớp nối giữa thước lái và moay ơ bánh xe.
• Rotuyn trụ, càng A, cao su càng: thuộc hệ thống treo nhưng ảnh hưởng trực tiếp tới cảm giác lái.
• Cao su chụp bụi ở hai đầu thước lái và ở rotuyn, giữ cho mỡ bôi trơn không bị rò và bụi nước không lọt vào.

Bước 1: Kiểm tra độ rơ vô lăng

Khi xe đứng yên, bánh xe thẳng, nổ máy (với xe trợ lực), nhẹ nhàng xoay vô lăng qua lại sang hai bên. Quan sát xem vô lăng xoay được bao nhiêu trước khi bánh xe bắt đầu chuyển động. Một khoảng rơ nhỏ là bình thường, nhưng nếu vô lăng “lỏng” rõ rệt, phải xoay khá nhiều bánh mới phản hồi, có thể thước lái, rotuyn hoặc khớp trục lái đã mòn. Bạn có thể nhờ người đứng ngoài nhìn bánh trước trong lúc bạn xoay để dễ nhận ra.

Ngoài ra, kiểm tra vô lăng có bị lắc khi bạn nắm và đẩy lên xuống, kéo ra vào không. Nếu xe có chỉnh vô lăng, sau khi khóa lại vô lăng phải chắc chắn.

Bước 2: Đánh lái hết cỡ khi xe đứng yên

1. Nổ máy, đánh lái từ từ sang trái hết cỡ, rồi sang phải hết cỡ, lặp lại vài lần.
2. Lắng nghe: tiếng rít, rên ở cuối hành trình có thể liên quan đến bơm trợ lực dầu hoặc mức dầu thấp; tiếng lục cục, cạch cạch có thể do rotuyn, thước lái, bát bèo giảm xóc hoặc cao su càng.
3. Cảm nhận: lực đánh lái nên đều, không có điểm nặng, điểm “khựng” bất thường.
4. Với trợ lực điện, đèn cảnh báo trợ lực lái (thường hình vô lăng kèm dấu chấm than) phải tắt sau khi nổ máy. Xem thêm ý nghĩa đèn báo taplo ô tô.

Với xe trợ lực dầu, mở capo kiểm tra bình dầu trợ lực: mức dầu đủ, dầu không đen cháy, không có bọt; quanh bơm và đường ống không có vết rỉ dầu.

Bước 3: Quan sát dưới gầm

Nếu có thể nâng xe tại gara hoặc soi đèn từ hốc bánh, hãy xem:

• Cao su chụp bụi thước lái có rách, nứt, ướt dầu không. Chụp bụi rách lâu ngày khiến nước và bụi vào, làm mòn thước lái nhanh.
• Vết rỉ dầu ở thân thước lái với xe trợ lực dầu.
• Cao su chụp rotuyn có rách, mỡ chảy ra ngoài không.
• Dấu hiệu va chạm: càng A, thanh giằng bị cong, móp; các chi tiết mới thay một bên trong khi bên kia cũ, có thể xe từng va chạm vào bánh. Kiểm tra thêm theo bài kiểm tra gầm xe ô tô cũ.

Để đánh giá độ rơ rotuyn, kỹ thuật viên thường kích bánh xe lên và lắc theo phương ngang, phương đứng. Đây là việc nên để gara làm vì cần thiết bị nâng an toàn.

Bước 4: Cảm nhận khi lái thử

Hãy lái trên đoạn đường thẳng, buông nhẹ tay khỏi vô lăng trong vài giây ở nơi an toàn để quan sát xe có giữ hướng không. Thử quay đầu, vào cua chậm, đi qua đường xấu. Quy trình đầy đủ có trong bài kinh nghiệm lái thử xe ô tô cũ.

Đọc tình trạng lốp để đoán hệ thống lái

Lốp là “tấm gương” phản ánh hệ thống lái và treo. Mòn đều trên toàn mặt lốp là tốt. Mòn nhiều ở mép trong hoặc mép ngoài thường do sai góc đặt bánh xe; mòn lỗ chỗ, dạng sóng có thể do giảm xóc hoặc rotuyn mòn. Bạn cũng nên kiểm tra ngày sản xuất và độ sâu gai lốp theo hướng dẫn trong bài cách đọc thông số lốp ô tô.

Mức độ nghiêm trọng và chi phí

Không phải hư hỏng nào cũng đáng lo. Cân chỉnh góc đặt bánh xe, cân bằng động lốp, thay cao su chụp bụi, thay rotuyn lái là các việc bảo dưỡng phổ biến. Nặng hơn là thay hoặc phục hồi thước lái, sửa mô tơ trợ lực điện, bơm trợ lực dầu. Nếu thấy dấu hiệu bất thường, hãy nhờ gara báo giá cụ thể theo đúng dòng xe rồi dùng làm căn cứ thương lượng (xem mẹo thương lượng giá khi mua xe cũ). Riêng trường hợp vô lăng lệch, càng cong kèm dấu hiệu sửa thân vỏ, hãy nghi ngờ xe từng va chạm mạnh và kiểm tra theo bài nhận biết xe tai nạn.

Lời khuyên cuối

Hệ thống lái có thể kiểm tra khá nhiều bằng cảm nhận, nhưng kết luận chính xác cần nâng gầm và thiết bị chuyên dụng. Hãy tự kiểm tra theo các bước trên cùng checklist 20 điểm kiểm tra xe cũ, sau đó đưa xe đến gara hoặc đại lý kiểm tra gầm, đo góc đặt bánh trước khi quyết định. Sau khi mua, việc cân chỉnh góc đặt bánh và cân bằng lốp là khoản nhỏ giúp xe đi êm và lốp bền hơn. Bạn cũng có thể tra giá tham khảo miễn phí trên trang định giá xe ô tô cũ của Mecar để biết chiếc xe đang xem có đáng với số tiền bỏ ra hay không.