Kiểm tra hệ thống phanh xe ô tô cũ: má phanh, đĩa phanh, dầu phanh, ABS
Nội dung bài viết
Phanh là hệ thống an toàn quan trọng nhất trên ô tô, và cũng là hạng mục hao mòn thường xuyên. Khi mua xe cũ, bạn cần kiểm tra bốn điểm chính: cảm giác bàn đạp phanh khi xe đứng yên, tình trạng má phanh và đĩa phanh, mức và màu dầu phanh, và phản ứng của xe khi phanh lúc lái thử. Phần lớn hư hỏng phanh có thể sửa với chi phí hợp lý, nhưng bạn cần biết trước để tính vào giá mua và kế hoạch bảo dưỡng.
Hệ thống phanh trên ô tô gồm những gì
Hầu hết xe phổ thông hiện nay dùng phanh thủy lực có trợ lực, với phanh đĩa ở bánh trước và phanh đĩa hoặc phanh tang trống ở bánh sau tùy dòng xe, phiên bản. Các bộ phận chính gồm: bàn đạp, bầu trợ lực, xi lanh phanh chính, đường ống dầu, cụm kẹp phanh (heo phanh), má phanh, đĩa hoặc tang trống, cùng các hệ thống điện tử như ABS, phân phối lực phanh, hỗ trợ phanh khẩn cấp. Phanh tay có thể là loại cơ (cần kéo, bàn đạp) hoặc phanh tay điện tử dạng nút bấm.
Bước 1: Kiểm tra khi xe đứng yên
Cảm giác bàn đạp phanh
- Khi chưa nổ máy, đạp phanh vài lần: bàn đạp sẽ cứng dần lên do hết chân không trong bầu trợ lực. Đây là bình thường.
- Giữ chân đạp phanh rồi nổ máy: bàn đạp nên lún xuống nhẹ một chút, cho thấy bầu trợ lực hoạt động.
- Khi máy chạy, đạp phanh và giữ lực đều khoảng 20–30 giây: bàn đạp không nên tiếp tục lún dần. Nếu lún dần, có thể hệ thống bị rò rỉ hoặc xi lanh phanh có vấn đề.
- Bàn đạp quá mềm, “xốp” có thể do dầu phanh lẫn khí hoặc dầu đã cũ.
Dầu phanh
Mở nắp capo, tìm bình dầu phanh (thường có ký hiệu trên nắp). Mức dầu phải nằm giữa vạch MIN và MAX. Dầu mới thường có màu trong, vàng nhạt; dầu cũ chuyển màu sẫm. Dầu phanh có tính hút ẩm nên cần thay theo lịch của hãng, kể cả khi xe ít chạy. Mức dầu thấp có thể do má phanh đã mòn nhiều hoặc có rò rỉ. Xem thêm các mốc thay dầu phanh trong bài lịch bảo dưỡng ô tô theo km.
Má phanh và đĩa phanh
- Nhìn qua khe mâm xe (hoặc tháo bánh nếu được phép) để thấy độ dày má phanh. Má quá mỏng cần thay sớm.
- Bề mặt đĩa phanh nên phẳng, không có rãnh sâu, không có gờ cao ở mép ngoài. Gờ mép lớn cho thấy đĩa đã mòn nhiều.
- Vết đổi màu xanh tím hoặc vết nứt trên đĩa là dấu hiệu đĩa từng bị quá nhiệt.
- Gỉ nhẹ trên bề mặt đĩa khi xe để vài ngày là bình thường, nhưng gỉ dày, lỗ chỗ có thể do xe nằm lâu (xem xe để lâu không đi).
Đường ống và cụm kẹp phanh
Khi nâng gầm hoặc soi đèn vào bánh xe, xem có vết dầu ướt quanh kẹp phanh, ống mềm, đường ống kim loại không. Ống mềm bị nứt, phồng cần thay. Kiểm tra gầm tổng quát có trong bài kiểm tra gầm xe ô tô cũ.
Bước 2: Thử phanh khi lái thử
Hãy thử ở nơi vắng, an toàn, đường bằng phẳng và quan sát phía sau trước khi phanh mạnh.
| Hiện tượng | Nguyên nhân có thể |
|---|---|
| Rung vô lăng hoặc bàn đạp khi phanh ở tốc độ cao | Đĩa phanh bị cong vênh, mòn không đều |
| Xe lệch về một bên khi phanh | Kẹp phanh bó hoặc kẹt một bên, má mòn lệch, lốp áp suất không đều, góc đặt bánh sai |
| Tiếng rít cao khi phanh nhẹ | Má phanh sắp hết (một số má có lẫy báo mòn), bụi bẩn, má kém chất lượng |
| Tiếng kim loại nghiến ken két | Má phanh đã hết, kim loại cọ vào đĩa, cần xử lý ngay |
| Quãng đường phanh dài, phanh “không ăn” | Má, đĩa mòn, dầu cũ, trợ lực yếu |
| Bánh xe nóng bất thường sau khi chạy, mùi khét | Kẹp phanh bó, phanh tay chưa nhả hết |
Khi phanh gấp ở tốc độ vừa phải, nếu xe có ABS, bạn sẽ cảm nhận bàn đạp rung nhẹ và có tiếng lạch cạch từ cụm ABS. Đây là hoạt động bình thường. Xe vẫn phải giữ hướng thẳng. Toàn bộ quy trình lái thử được trình bày trong bài kinh nghiệm lái thử xe ô tô cũ.
Bước 3: Kiểm tra phanh tay
- Phanh tay cơ: kéo lên, đếm số nấc; quá nhiều nấc mới giữ được xe có thể cần chỉnh lại cáp. Thử giữ xe trên dốc nhẹ.
- Phanh tay điện tử: bật, tắt vài lần, nghe tiếng mô tơ hoạt động đều ở hai bánh sau, không có thông báo lỗi trên đồng hồ. Nếu xe có tính năng giữ phanh tự động (Auto Hold), hãy thử khi dừng đèn đỏ.
Bước 4: Đèn cảnh báo và máy chẩn đoán
Đèn cảnh báo phanh (thường là chữ BRAKE hoặc hình tròn có dấu chấm than) và đèn ABS phải sáng khi bật khóa điện rồi tắt sau vài giây. Nếu đèn sáng khi đang chạy, có thể do mức dầu phanh thấp, phanh tay chưa nhả, hoặc lỗi cảm biến tốc độ bánh xe. Ý nghĩa các đèn có trong bài ý nghĩa đèn báo taplo ô tô. Khi đưa xe đi gara, hãy nhờ quét lỗi cả hệ thống ABS và cân bằng điện tử, không chỉ động cơ.
Chi phí phanh nên tính vào giá mua
Má phanh, dầu phanh là hạng mục hao mòn thông thường, không nên vì thế mà bỏ một chiếc xe tốt. Nhưng nếu xe cần thay má, láng hoặc thay đĩa, thay dầu phanh, bạn nên nhờ gara báo giá và dùng con số đó để thương lượng (xem mẹo thương lượng giá khi mua xe cũ). Chi phí thực tế khác nhau nhiều tùy dòng xe và phụ tùng chính hãng hay thay thế, vì vậy hãy hỏi báo giá cụ thể. Hỏng hóc ở cụm ABS, bầu trợ lực hoặc xi lanh phanh chính thường tốn kém hơn, cần kiểm tra kỹ trước khi quyết định.
Lời khuyên cuối
Đừng bỏ qua phần phanh chỉ vì xe “đi thấy vẫn ăn”. Hãy kiểm tra bàn đạp, dầu phanh, má và đĩa, thử phanh khi lái thử, rồi đưa xe đến gara hoặc đại lý nâng gầm kiểm tra và quét lỗi. Sau khi mua, nên thay dầu phanh nếu không rõ lần thay gần nhất, tham khảo bài bảo dưỡng sau khi mua xe cũ. Các hạng mục kiểm tra khác bạn có thể xem trong checklist 20 điểm kiểm tra xe cũ. Khi đã nắm rõ chi phí cần bỏ thêm, bạn có thể tra giá tham khảo miễn phí trên trang định giá xe ô tô cũ của Mecar để đánh giá mức giá người bán đưa ra.